TÜRKİYE'NİN DÖRT BİR YANINDAN LEZZETLER AYNI SOFRADA

Zirve kapsamında hazırlanan menüde Türkiye'nin farklı şehirlerinden seçilen yöresel ürünlere yer verildi.

Yemeğin başlangıcında taş fırın pidesi, Trabzon tereyağı ve Bitlis'in Hizan ilçesinden getirilen karakovan balı servis edildi. Bu lezzetlere yanık Denizli yoğurdu eşliğinde hazırlanan zeytinyağlı sebze sote eşlik etti.

ARA SICAK: KAYSERİ MANTISI

Akşam yemeğinin ara sıcak bölümünde ise Türk mutfağının en bilinen tatlarından biri olan Kayseri mantısı yer aldı. Mantı, yanık Denizli yoğurdu ve isli Ayaş salçası ile servis edildi.

ANA YEMEKTE İKİ FARKLI TERCİH

NATO liderleri için ana yemekte iki ayrı seçenek hazırlandı. Menüde ilk seçenek olarak tarama, Urla sakız enginarı ve Tokat yaprağı eşliğinde sunulan deniz levreği yer aldı.

Kırmızı et tercih eden konuklar için ise yanık Trabzon tereyağı, köz patlıcan ve kuzugöbeği mantarlı firik pilavı eşliğinde ağır ateşte pişirilmiş dana kaburga hazırlandı.

SÜTLÜ NURİYE İLE FİNAL

Özel davetin finalinde ise Türk mutfağının sevilen tatlılarından sütlü nuriye ikram edildi. Tatlı, Antep fıstığı köpüğü, Maraş dondurması ve bergamot eşliğinde servis edildi.

Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ndeki programın ardından NATO liderleri ve beraberindeki heyetler konaklayacakları otellere hareket etti. Türkiye'nin farklı bölgelerinden seçilen yöresel ürünlerin yer aldığı menü, zirveye katılan konuklara Türk mutfağının zenginliğini tanıtma fırsatı sundu.

Cyclospora adı verilen mikroskobik parazit de özellikle sulu ishal, mide krampları, halsizlik ve iştah kaybı gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

ÇİĞ ÜRÜNLERLE BULAŞABİLİYOR

Cyclospora, kirli su ya da dışkıyla temas etmiş yiyecek ve içecekler yoluyla bulaşabilir. Özellikle çiğ tüketilen yeşillikler, salata malzemeleri ve meyveler bu nedenle dikkatli şekilde temizlenmeli.

BU BELİRTİLER VARSA DİKKAT!

Bu parazitle temas eden kişilerde belirtiler hemen başlamayabilir. Şikayetler genellikle birkaç gün sonra ortaya çıkabilir.

Uzun süren ishal, şiddetli halsizlik, susuz kalma belirtileri, yüksek ateş ya da kanlı dışkı gibi şikayetler varsa doktora başvurmak gerekir.

Topumda en sık görülen belirti sulu ishaldir. Bunun yanında mide krampları, şişkinlik, bulantı, yorgunluk, iştah kaybı ve hafif ateş de görülebilir.

Özellikle çocuklar, yaşlılar ve bağışıklığı zayıf kişilerde belirtiler hafife alınmamalıdır.

HASTALIK UZUN SÜREBİLİR

Cyclospora enfeksiyonu çoğu kişide hayati tehlike oluşturmasa da günlük hayatı oldukça zorlayabilir. Tedavi edilmediğinde belirtiler birkaç günden daha uzun sürebilir ve bazı kişilerde şikayetler hafifleyip tekrar başlayabilir.

YIKAMAK ÖNEMLİ AMA TEK BAŞINA YETMEYEBİLİR

Sebze ve meyveleri bol suyla yıkamak önemli bir adım olsa da riski her zaman tamamen ortadan kaldırmayabilir. Bu nedenle ürünlerin temizliğine, saklama koşullarına ve mutfakta kullanılan bıçak ile kesme tahtalarının hijyenine dikkat edilmelidir.

HİJYENİ HAFİFE ALMAYIN

Uzmanlara göre, bu tür parazitler herkesin hasta olacağı anlamına gelmez. Ancak çiğ ürün tüketimi arttıkça hijyen kurallarına daha fazla dikkat etmek gerekir. Sofraya gelen yeşillik, meyve ve salata malzemelerini özenle temizlemek basit ama etkili bir korunma adımı olabilir.

Daha sonra tepsilere dökülen pekmez, güneş altında 4-5 gün bekletilerek tüketime hazır hale getiriliyor. Üretim sırasında arta kalan dut posası ise israf edilmeyerek kurutuluyor ve hayvan yemi olarak değerlendiriliyor.

Dut pekmezi hazırlayan kadınlardan Fatma Dayanır, üretimin tamamen el emeğiyle yapıldığını belirterek, "Sabah erken saatlerde bahçeye gidiyoruz. Bir kişi ağaca çıkıp dutları silkeliyor, diğerleri aşağıda topluyor. Dutları eve getirip ellerimizle eziyor, kazanlarda kaynatıyoruz. Daha sonra süzüp yeniden kaynatıyor, tepsilere dökerek 4-5 gün güneşte bekletiyoruz. Geriye kalan posayı da kurutup hayvanlarımıza veriyoruz. Hiçbir şeyi ziyan etmiyoruz" dedi.

Tamamen doğal ve nesilden nesle aktarılan geleneksel yöntemlerle hazırlanan dut pekmezi, günler süren zahmetli yolculuğun ardından sofralardaki yerini alıyor. Bu şekilde hem köy ekonomisine katkı sağlıyor hem de bölgenin önemli kültürel değerlerinden biri olarak yaşatılmaya devam ediyor.

Bu içeceğin sahip olduğu o canlı, büyüleyici mor ton tamamen ube bitkisinin kendi doğal pigmentlerinden geliyor. Göze hitap eden bu estetik duruşu, onu özellikle sosyal medyada estetik fotoğraf severlerin bir numaralı tercihi haline getirdi.

VANİLYA VE FINDIK NOTALARI

Matcha’nın o hafif topraksı ve acımtırak tadından hoşlanmayanlar için ube harika bir alternatif. Kendine has hafif tatlı, vanilyamsı ve fındığı andıran aromasıyla adeta bir tatlı hissi uyandırıyor. En güzel yanı ise tamamen kafeinsiz olması. Günün her saatinde, çarpıntı yaşamadan veya uykunuz kaçmadan bu kremsi lezzetin tadını çıkarabilirsiniz.

SÜPER GIDA

Ube sadece güzel görünmekle kalmıyor, tam bir antioksidan deposu. Canlı mor rengini içeriğindeki yüksek antosiyanin miktarından alıyor. Bu da vücuttaki hücreleri korumaya, bağışıklığı desteklemeye ve yaşlanma etkileriyle savaşmaya yardımcı oluyor. Aynı zamanda sindirimi kolay, enerji veren harika bir lif kaynağı.

AFİYET OLSUN!

"Çocukların büyüme ve gelişme süreci yaz aylarında da devam ederken, tatilde en sık karşılaştığımız durumların başında; öğün düzeninin bozulması, uzun süre aç kalma, abur cubur tüketiminin artması ve su tüketiminin ihmal edilmesi geliyor" şeklinde konuşan Uzm. Diyetisyen Demirci, enerjik, mutlu ve bağışıklığın güçlü olduğu bir tatil dönemi için beslenme düzeninin korunmasının büyük önem taşıdığını belirtti.

"TATİLDE KAHVALTI ALIŞKANLIĞI KORUNMALI"

"Çocukların güne dengeli bir kahvaltıyla başlaması, gün içindeki enerji seviyelerini ve dikkatlerini olumlu etkiler. Tatilde geç uyanmak kahvaltının tamamen atlanması anlamına gelmemeli" diyen Uzm. Diyetisyen Demirci, "Yumurta, peynir, süt veya yoğurt gibi protein kaynakları; tam tahıllı ekmekler ve mevsim sebzeleriyle desteklenen bir kahvaltı, çocukların daha uzun süre tok kalmasına yardımcı olur. Özellikle sadece poğaça, simit veya şekerli kahvaltılıklarla başlayan günler kısa sürede tekrar acıkmaya ve enerji dalgalanmalarına neden olabilir" dedi.

"ARA ÖĞÜNLER YAZ MEVSİMİNDE DENGE SAĞLAR"

Sıcak havalarda çocukların iştahında değişikliklerin olabileceğinden bu dönemde büyük ve ağır öğünler yerine daha küçük ama besleyici seçeneklerin tercih edilebileceğini kaydeden Uzm. Diyetisyen Demirci, "Mevsim meyveleri, yoğurt, kuruyemişler veya ev yapımı sağlıklı atıştırmalıklar çocukların hem enerji ihtiyacını karşılar hem de gün içerisindeki gereksiz atıştırma isteğini azaltabilir. Ancak meyvenin de sınırsız tüketilmemesi gerektiği unutulmamalıdır. Doğal şeker içeren meyveler, porsiyon kontrolü sağlandığında çocuk beslenmesinin değerli bir parçasıdır" ifadelerine yer verdi.

"SU TÜKETİMİ YAZ MEVSİMİNDE DAHA DA ÖNEMLİ"

Uzm. Diyetisyen Demirci, "Çocuklar oyun sırasında susuzluk hissini fark etmeyebilir. Özellikle sıcak havalarda terleme ile birlikte sıvı kaybı artar. Bu nedenle çocuklara su içme alışkanlığı kazandırmak önemlidir. Meyve suyu, gazlı içecek veya şekerli içecekler suyun yerini tutmaz. Serinlemek için tercih edilen bu içecekler, fark edilmeden fazla şeker tüketimine neden olabilir" dedi.

Tatilde çocukların ekran karşısında geçirdiği sürenin artabildiğini ve uzun süre hareketsiz kalmanın hem iştah düzenini hem de uyku kalitesini etkileyeceğini ifade eden Uzm. Diyetisyen Demirci, "Açık havada oyun oynamak, yüzmek, yürümek veya yaşına uygun fiziksel aktiviteler yapmak; çocukların enerji harcamasını destekler, uyku düzenine katkı sağlar ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarının gelişmesine yardımcı olur" şeklinde konuştu.

Uzm. Diyetisyen Demirci, tatilde yasaklarla değil, doğru dengeyle ilerlemenin önemine dikkat çekerek, "Tatilde çocukların dondurma, tatlı veya sevdiği yiyecekleri tüketmek istemesi çok normaldir. Sağlıklı beslenme; sevilen yiyecekleri tamamen hayatından çıkarmak değil, miktar ve sıklık konusunda denge kurabilmektir. Çocuklara "yasak" kavramı yerine besinlerin vücudumuz için ne işe yaradığını anlatmak, uzun vadede daha sağlıklı seçimler yapmalarını sağlar. Unutulmamalıdır ki tatilin amacı sadece dinlenmek değil; çocukların fiziksel, zihinsel ve duygusal olarak güçlenmesini desteklemektir. Sağlıklı beslenen, yeterli uyuyan ve hareket eden bir çocuk; yaz boyunca daha enerjik, daha mutlu ve hastalıklara karşı daha dirençli olur. Çünkü çocukluk döneminde kazanılan küçük ama doğru alışkanlıklar, geleceğin sağlıklı bireylerinin temelini oluşturur" diye konuştu.

KAKAO ORANI YÜKSEK BİTTER ÇİKOLATA KALP VE DAMAR SAĞLIĞINI DESTEKLEYEBİLİR

Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Bilen, bitter çikolatanın içerdiği epikateşin ve prosiyanidin gibi flavanollerin güçlü antioksidan özelliklere sahip olduğunu belirterek şu değerlendirmede bulundu: "Bu biyoaktif bileşikler oksidatif stresin azaltılmasına katkıda bulunurken, nitrik oksit üretimini artırarak damarların gevşemesini ve endotel fonksiyonlarının iyileşmesini destekleyebilir."

Bilimsel çalışmaların kakao tüketiminin kardiyometabolik sağlık üzerinde olumlu etkiler oluşturabileceğini gösterdiğini belirten Bilen, düzenli ve ölçülü kakao tüketiminin toplam kolesterol, LDL kolesterol, açlık kan şekeri ile sistolik ve diyastolik kan basıncında küçük ancak anlamlı iyileşmeler sağlayabildiğini; buna karşın vücut ağırlığı, beden kütle indeksi ve HbA1c üzerinde belirgin bir etki görülmediğini ifade etti.

BİTTER ÇİKOLATA SÜTLÜ VE BEYAZ ÇİKOLATADAN NEDEN FARKLI?

Çikolata çeşitleri arasındaki en önemli farkın kakao içeriği olduğunu belirten Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Bilen, şunları söyledi:

Bitter çikolata, yüksek kakao oranı sayesinde flavonoid ve antioksidan bakımından en zengin seçenektir. Aynı zamanda genellikle daha az şeker içerir. Bitter çikolata, yüksek flavanol içeriği nedeniyle sütlü ve beyaz çikolataya kıyasla damar fonksiyonları üzerinde daha güçlü etkilere sahiptir. Yapılan çalışmalar bitter çikolatanın kan basıncını düşürebildiğini göstermektedir. Ayrıca kısa süreli bir klinik çalışmada, bitter çikolata tüketiminin beyaz çikolataya göre insülin duyarlılığını artırdığı ve sistolik kan basıncını düşürdüğü bildirilmiştir.

Sütlü çikolata, daha düşük kakao oranı nedeniyle antioksidan açısından daha sınırlıdır ve genellikle daha fazla şeker içerir. Beyaz çikolata ise kakao kitlesi içermez; yalnızca kakao yağı, süt ve şekerden oluşur. Bu nedenle kakao kaynaklı antioksidanlardan büyük ölçüde yoksundur ve beslenme açısından sağlık yararları bakımından bitter çikolataya göre daha sınırlıdır.

Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Bilen, sağlık açısından seçim yapılacaksa kakao oranı yüksek bitter çikolatanın tercih edilmesinin daha uygun olduğunu ifade etti.

ÖLÇÜLÜ TÜKETİM EN ÖNEMLİ KURAL

Çikolatanın faydalarının sınırsız tüketim anlamına gelmediğini vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Bilen, "Sağlık üzerindeki olumlu etkiler büyük ölçüde kakao oranına, flavanol miktarına ve tüketilen porsiyona bağlıdır. Çikolata aynı zamanda enerji ve yağ açısından zengin bir besin olduğundan, dengeli beslenmenin bir parçası olarak ölçülü miktarlarda ve tercihen kakao oranı yüksek ürünlerin tüketilmesi önerilmektedir" uyarısında bulundu.

Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Bilen, mevcut bilimsel çalışmaların kesin bir günlük tüketim miktarı önermediğini söyledi. Araştırmalarda bir porsiyonun yaklaşık 30 gram olarak tanımlandığını belirten Bilen, haftada yaklaşık 2-3 porsiyon tüketimin sağlık açısından olası yararlarla ilişkilendirildiğini ifade ederek haftada 2-3 porsiyon çikolata tüketiminin yeterli olduğunu söyledi.

Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Bilen, "Çikolata enerji ve yağ açısından zengin bir besindir. Özellikle sütlü ve beyaz çikolataların yüksek şeker içeriği nedeniyle porsiyon kontrolü ihmal edilmemelidir. Çikolata, dengeli beslenme düzeni içerisinde küçük porsiyonlarda tüketilmeli ve günlük enerji alımına katkısı göz önünde bulundurulmalıdır " dedi.

ÇİKOLATA ALIRKEN ETİKETİNİ OKUYUN

Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Bilen, tüketicilerin çikolata satın alırken mutlaka etiket bilgilerini incelemesi gerektiğini belirtti. Sağlıklı bir tercih için şu kriterlere dikkat edilmesini önerdi:

• Tercihen yüzde 70 ve üzeri kakao oranına sahip ürünler seçilmeli.
• İlave şeker miktarı kontrol edilmeli.
• Doymuş yağ ve toplam enerji içeriği incelenmeli.
• Porsiyon büyüklüğü dikkate alınmalı.
• Bilen, kakao oranı yükseldikçe flavanol miktarının arttığını, buna karşılık sütlü ve beyaz çikolatalarda şeker oranının daha yüksek olabildiğini söyledi.

ÇİKOLATAYI NE ZAMAN TÜKETMELİ?

Çikolatanın günün hangi saatinde tüketilmesinin daha faydalı olduğuna ilişkin bilimsel kanıtların henüz yeterli olmadığını belirten Bilen, aynı şekilde hangi besinlerle birlikte tüketilmesi gerektiği konusunda da kesin öneriler bulunmadığını söyledi.

Mevcut verilerin; tüketim saatinden ziyade porsiyon kontrolü, kakao oranı yüksek ürün seçimi ve genel beslenme düzeninin çok daha önemli olduğunu ortaya koyduğunu ifade etti.

Prof. Dr. Keskin, sirkenin türü ne olursa olsun temel bileşeninin asetik asit olduğunu vurgulayarak, alıç sirkesi, elma sirkesi veya balsamik sirkenin vücutta benzer etkiler gösterdiğini ifade etti.

"TANSİYONA DESTEK OLABİLİR AMA TEDAVİ ETMEZ"

Prof. Dr. Keskin'e göre alıç sirkesiyle ilgili yapılan bazı çalışmalar, düzenli tüketimin tansiyon değerleri üzerinde destekleyici etkiler sağlayabileceğini gösteriyor. Ancak bu durumun yanlış yorumlanmaması gerektiğini belirten Keskin, hipertansiyon hastalarının ilaçlarını bırakıp yalnızca sirke tüketerek tedavi olmaya çalışmasının doğru olmadığını söyledi.

Uzman isim, alıç sirkesinin tansiyon kontrolüne yardımcı olabileceğini ancak hipertansiyonu tedavi eden bir yöntem olarak görülmemesi gerektiğinin altını çizdi.

KOLESTEROL ÜZERİNDE OLUMLU ETKİLERİ BULUNUYOR

Alıç sirkesinin kolesterol metabolizması üzerinde de bazı olumlu etkiler gösterebildiğini belirten Keskin, yapılan araştırmalarda düzenli tüketen kişilerde trigliserit seviyelerinin daha düşük bulunduğunu söyledi.

Bazı çalışmaların LDL yani "kötü kolesterol" seviyelerinde de düşüşe işaret ettiğini belirten Keskin, buna rağmen ciddi kolesterol yüksekliği olan kişilerin sadece alıç sirkesine güvenmemesi gerektiğini ifade etti.

DAMARLARI AÇIYOR MU?

Prof. Dr. Muhammed Keskin'in özellikle dikkat çektiği konu ise damar tıkanıklıklarıyla ilgili yanlış inanışlar oldu. Alıç sirkesinin içerdiği fenolik bileşikler ve asetik asit sayesinde vücudun antioksidan kapasitesini artırabildiğini belirten Keskin, bunun damar sağlığı açısından destekleyici olabileceğini söyledi.

Ancak uzman isim, "Alıç sirkesi damar tıkanıklığını açmaz" diyerek bu konuda net konuştu. Keskin'e göre alıç sirkesi, damarlara zarar verebilen oksidatif stresin azaltılmasına yardımcı olabilir ancak mevcut damar tıkanıklıklarını ortadan kaldıran bir tedavi değildir.

KAN ŞEKERİNE DE DESTEK SAĞLAYABİLİYOR

Alıç sirkesinin olumlu etkilerinden birinin de kan şekeri dengesi üzerinde görüldüğünü belirten Keskin, düzenli ve kontrollü kullanımın diyete destek olabileceğini söyledi. Ancak şeker hastalığının yalnızca sirke tüketilerek tedavi edilemeyeceğini vurgulayan Keskin, sağlıklı beslenme ve doktor kontrolündeki tedavilerin mutlaka sürdürülmesi gerektiğini ifade etti.

AÇ KARNINA TÜKETİRKEN DİKKAT

Prof. Dr. Muhammed Keskin, sirke tüketiminde en sık yapılan hatalardan birinin aç karnına içmek olduğunu söyledi. Özellikle reflü, gastrit ve mide hassasiyeti bulunan kişilerde sirkenin mideyi tahriş edebileceğini belirten Keskin, bu nedenle sirkenin yemeklerle birlikte tüketilmesinin daha doğru olduğunu ifade etti.

Keskin, alıç sirkesi dahil olmak üzere tüm sirke türlerinde günlük tüketim miktarının aşırıya kaçmaması gerektiğini belirterek, günlük yaklaşık 30 mililitrenin üzerine çıkılmamasını önerdi.

Prof. Dr. Muhammed Keskin, alıç sirkesinin kalp sağlığı, kolesterol, tansiyon ve kan şekeri üzerinde destekleyici etkiler gösterebildiğini ancak hiçbir şekilde ilaçların veya tıbbi tedavilerin yerine geçmediğini vurguladı.

TÜİK tarafından açıklanan "Bitkisel Üretim 1. Tahmini" verilerine göre, tarla ürünleri olan tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerde (yem bitkileri hariç) yüzde 12,6, meyveler, içecek ve baharat bitkilerinde yüzde 57,8 oranında artış öngörülürken, sebze üretim miktarının ise 33,3 milyon tona ulaşacağı tahmin edildi.

Türkiye genelinde enginar üretiminin 7 bin 408 tonluk bir artışla (yüzde 18 yükselişle) toplamda 48 bin 660 tona çıkması beklenirken, bu küresel artış eğiliminin en büyük payını tek başına Bursa'nın sırtlayacağı görülüyor. Bursa İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün resmi verilerinde de iklim şartlarının enginar yetiştiriciliği için Bursa'da oldukça ideal olduğu, hem üretim kolaylığı hem de sağlık açısından gördüğü yoğun talep sebebiyle çiftçilerin bu alternatife yöneldiği vurgulanıyor.

LİDER DEĞİŞİYOR

2025 yılı verilerine bakıldığında, Türkiye genelinde 28 bin 777 dekar alanda 41 bin 252 ton enginar elde edilmişti. Bu dönemde Bursa, 7 bin 531 dekar alandaki 9 bin 778 tonluk üretimiyle, 10 bin 359 ton üretim gerçekleştiren İzmir'in hemen arkasında Türkiye ikincisi konumunda bulunuyordu. Kentteki üretimin ana üssü olan Mustafakemalpaşa'da 3 bin dekar alanda 3 bin 750 ton, Nilüfer ilçesinde ise 2 bin 451 dekar alanda 3 bin 64 ton üretim kaydedilmişti.

2026 yılı saha öngörülerine göre ise Bursa, tarımsal üretimde büyük bir sıçrama hedefliyor. Kent genelinde 8 bin 897 dekar alanda ekimi yapılan enginardan, geçen yıla oranla yüzde 89 artışla 16 bin 802 ton rekolte alınması bekleniyor. Bu rekor artış tablosu, 2026 yılında Bursa'yı enginar üretiminde Türkiye'nin yeni lideri yapmaya hazırlanıyor.

Yaylalarda kurdukları çadırlarda yaşayan göçerler, günün ilk ışıklarıyla birlikte koyunlarını otlatmak için dağlara çıkarıyor. Gün boyunca doğal meralarda otlayan koyunlar, sabah ve akşam olmak üzere günde iki kez sağım için yayla yerleşimlerine getiriliyor.

Sağılan süt, geleneksel yöntemlerle işlenerek tescilli Erzincan tulum peynirine dönüştürülüyor. Göçerler, kaliteli üretim için zorlu doğa şartlarında yoğun mesai harcıyor.

GECELERİ NÖBETTELER

Engebeli yayla yollarında ulaşımı at, eşek ve katırlarla sağlayan üreticiler, hazırladıkları tulum peynirlerini toptancılar aracılığıyla çevre illere pazarlıyor. Yaylalarda yaşamını sürdüren göçerler, yırtıcı hayvanların sürülerine zarar vermemesi için geceleri nöbet tutuyor.

Ekim ayına kadar Munzur yaylalarında kalacak olan göçer aileler, havaların soğumasıyla birlikte yeniden köylerine dönerek kış hazırlıklarına başlayacak.